Akümülatör Akım ve Gerilim Testleri Nasıl Yapılır

Aküyle ilgili ilk ciddi dersimi bir kış sabahı, park halindeki aracın marşa hiç dönmemesiyle aldım. O gün "akü bitmiş" deyip yenisini almıştım; oysa sorun gevşek bir kutup başı ve zayıf çalışan bir alternatördü. Yeni akü de üç ay sonra aynı hale geldi. O yüzden artık bir aküyü değiştirmeden önce mutlaka ölçüyorum. Akümülatör test etme işi göründüğünden çok daha basit ve elinizde 300-400 liralık bir multimetre varsa bile hangi parçanın suçlu olduğunu büyük ölçüde ayırt edebilirsiniz.

Teste Başlamadan Önce Yapmanız Gerekenler

Ölçümlerin yanıltmaması için akünün "dinlenmiş" olması gerekiyor. Aracı yeni durdurduysanız akünün yüzey gerilimi gerçek durumundan yüksek görünür ve sağlam sanırsınız. Ben genelde şu sırayı izliyorum:

• Aracı en az 4-6 saat, mümkünse bir gece bekletiyorum. Acelem varsa kontağı açmadan farları 1-2 dakika yakıp yüzey gerilimini boşaltıyorum.
• Kutup başlarını sökmeden önce beyaz-yeşil oksit varsa tel fırçayla temizliyorum. Oksitli bir başlık tek başına 0,3-0,4 V kayıp yaratabiliyor.
• Kelepçeleri elimle çevirmeye çalışıyorum; kıpırdıyorsa test etmeden sıkıyorum.
• Akü gövdesinde şişme, çatlak veya sızıntı varsa hiç ölçmeye kalkmıyorum, o akü zaten gidiyor.
• Gözlük ve eldiven takıyorum. Akü asidi şakaya gelmiyor, marş anında kıvılcım da olabiliyor.

Gerilim (Voltaj) Testi: En Hızlı Fikir Veren Ölçüm

Multimetreyi DC volt kademesine (20 V) alıp kırmızı probu artı, siyah probu eksi kutba değdiriyorum. Motor kapalıyken okuduğum değer bana şarj seviyesini söylüyor. Kendi not defterimde şu tabloyu kullanıyorum:

Burada kritik nokta şu: düşük voltaj tek başına akünün öldüğü anlamına gelmez. Boşalmış aküyü akıllı şarj cihazıyla tam doldurup 12 saat bekletiyorum. Voltaj yine 12,4'ün altına düşüyorsa akü şarjı tutmuyor demektir; işte o zaman değişim konuşulur.

Marş Anı ve Yük Altındaki Davranış

Gerçek karar burada veriliyor. Bir akü boşta 12,6 V gösterip yük gelince çökebilir. İki yöntem kullanıyorum.

Multimetreyle marş testi

Probları kutuplarda tutarken birinden marş bastırıyorum. Sağlıklı bir akü marş anında en fazla 9,6 V'a kadar düşer ve motor dönerken 10 V civarında toparlanır. 9,6'nın altına, özellikle 8'lere inen bir akünün ömrü dolmuştur. Bu test bende kaç kez "daha yeni akü aldım" diyen arkadaşın alternatörünü kurtardı.

Yük testeri ve dijital CCA cihazı

Klasik karbon pilli yük testeri, aküyü 10 saniye boyunca kapasitesinin yarısı kadar akımla zorlar. Ucuz ve acımasızdır ama zayıf aküye zarar verebilir. Dijital iletkenlik testerleri ise akünün iç direncini ölçüp CCA (soğukta marş akımı) değerini tahmin eder; akünün etiketindeki değerin %75'inin altına inmişse artık güvenilmez. Ben ikisini karşılaştırmam gerekirse:

• Multimetre: Ucuz, her işe yarar, marş testi için yeterli. Kapasiteyi ölçemez.
• Yük testeri: Yük altındaki çöküşü net gösterir, AGM ve EFB akülerde yanıltabilir.
• Dijital CCA cihazı: Aküyü yormaz, AGM/jel tiplerinde çalışır, çıktısı yazdırılabilir. Fiyatı yüksek.

Yılda birkaç kez ölçüm yapacaksanız multimetre yeter. Filo aracınız veya evde birden fazla otomobil varsa dijital tester üç dört yılda kendini amorti ediyor.

Şarj Sistemi ve Kaçak Akım Kontrolü

Akü suçlu değilse iki şüpheli kalıyor. Motor çalışırken kutuplarda 13,8-14,7 V arası okumam gerekiyor. 13,5'in altı alternatörün doldurmadığını, 15 V üzeri regülatörün kaçırıp aküyü kavurduğunu gösterir. Farları, klimayı, arka cam rezistansını açıp tekrar bakarım; değer 13 V'un altına düşüyorsa alternatör yorulmuştur.

Sabahları aküsü boşalan araçlarda ise kaçak akım ölçerim. Kontak kapalı, kapılar kapalı ve araç uyku moduna geçtikten sonra multimetreyi 10 A kademesinde eksi kabloyla akü arasına seri bağlarım. 20-50 mA normaldir; 100 mA üzeri bir tüketici uyanık kalıyor demektir. Sigortaları tek tek çekerek hangisinde değerin düştüğünü bulmak sabır isteyen ama çok öğretici bir iş.

Ölçüm Sonrası Karar

Elimde şu üç veri olduğunda karar vermek